Ciekawostki .17

Kilka słów w nieco w luźniejszym powiązaniu z astrologią… Trochę w kontekście Plutona- Jaryły. ;-)

Ku swojemu pozytywnemu zdziwieniu znalazłam Wojciechu wśród Twoich tekstów analizę jednej z najbardziej ukochanych przeze mnie pieśni, wykonywanej przeze mnie w tylko odrobinę różniącym się wariancie tekstowym. Mam na myśli artykuł pt. „Drużbowie rakowie”.

http://m.taraka.pl/rakowie

Postanowiłam się troszkę wymądrzyć, podzielić moimi paroma przemyśleniami- na temat tej pieśni i w nawiązaniu do Twojej interpretacji.

Tekst wykonywanego przeze mnie wariantu jest taki:

Z tamtej strony jezioreczka ułani jadę,
ref. hej hej bystra woda ułani jadą,
hej, hej, bystra woda ułani jadą

Jeden mówi do drugiego wianeczek płynie,
hej, hej, bystra woda wianeczek płynie...

drugi mówi do trzeciego dziewczyna tonie, hej, hej, bystra woda..

trzeci mówi do czwartego podskoczę po nie, hej, hej, bystra woda

jak podskoczył, górę zmoczył, i sam utonął, hej, hej, bystra woda..

Nie powiadaj, koniu błoniu, żem ja utonął, hej, hej, bystra woda..

Ale powiedz, koniu błoniu, żem się ożenił, hej, hej, bystra woda..

Jacy byli ci drużkowie, w wodzie krzaczkowie,..

Jakie były te drużeczki, w wodzie kwiateczki,

Jakie były te muzyki, w wodzie patyki,

Jaka była panna młoda, w Dunaju woda, hej, hej, bystra woda..

Mówimy o „wariantach” pieśni ludowych, gdy nieco różnią się między sobą tekstem i/lub melodią, ale w sumie dotyczą tej samej historii. Powstawanie różnych wariantów pieśni jest naturalną rzeczą, gdy pieśni, historie są przekazywane drogą ustną. Każda kolejna śpiewaczka, śpiewak, wykonując pieśń przez jakąś mniejszą lub większą część życia dodaje coś od siebie, układa tą pieśń tak, by mu/jej lepiej leżała.

W przypadku tej konkretnej pieśni wszystkie warianty, które słyszałam i widziałam, różnią się od siebie niewiele, zarówno pod względem melodii jak i tekstu. To wskazuje na to, że pochodzą z jednego, i to stosunkowo niedawnego źródła. (Dzięki swojej pasji i pracy w archiwum ISPAN, miałam możliwość porównania wielu wariantów, pochodzących z różnych miejsc, wykonanych przez różne osoby, w różnym czasie, nagranych lub zapisanych też przez różne osoby).

Wbrew temu, że podany przez Ciebie wariant został znaleziony na stronie internetowej poświęconej pieśniom kupalnym, nie jest to obrzędowa pieśń kupalna. Jest to ballada, czyli pieśń służąca raczej rozrywce, niż rytuałowi. Nie jest aż tak bardzo stara jak pieśni obrzędowe. Strzelam, że ma ok. 200 lat. Romantyzm. Piękna, romantyczna ballada.

.
Mam silne przypuszczenie, że Z tamtej strony jezioreczka nawet nie pochodzi źródłowo ze wsi, tylko że została ona napisana przez jakiegoś literata, np. na dworze. Pieśni z dworu dostawały się czasem do ludu, wystarczyło że ktoś gdzieś zasłyszał, a czasem na wydrukowanych śpiewnikach, które ktoś, kto umiał czytać, rozczytał. Potem były wykonywane, przekazywane ustnie i w ten sposób powstały znów nowe warianty. Mój wariant poznałam z przekazu ustnego. Wariant przez Ciebie cytowany jeszcze bardziej wskazuje na dworskie, literackie pochodzenie pieśni. Język jest bardzo ugładzony. A już wybitnie owe „dziewosłęby”, które są słowem staropolskim, nie wiejskim gwarowym. Romantycy często używali staropolskich słów do układanych pieśni „ludowych.”. Dla podkreślenia archaicznego klimatu.

Dworskiego- rozrywkowego charakteru domyślam się też po dość zabawowej melodii, która w różnych słyszanych przeze mnie wariantach nieznacznie się od siebie różni. (Pracuję w „centralnym archiwum pieśni tradycyjnych”, mam więc dostęp do dość dobrej próby wariantów z różnych miejsc, czasu, wykonywanych przez różne osoby i zapisanych przez różne osoby). Melodia przypomina melodię taneczną, mógłby to być chodzony, nieco starszy wariant poloneza.

"Wianeczek płynie": oznacza więc, że wianek panny młodej został nałożony na rzekę, która oto jest gotowa do swej roli w inicjacyjnych zaślubinach.

Prawdopodobnie jest to ballada, która została napisana w bardzo luźnym nawiązaniu do pieśni obrzędowych. Niekoniecznie jednak kupalnych, a raczej weselnych. Obrzędowych pieśni weselnych, śpiewanych przy oczepinach zachowało się dużo więcej, niż kupalnych. Oczepiny w większości regionów były odprawiane jeszcze niedawno, a nawet gdzieniegdzie jeszcze są. Z Kupały pozostało nam raczej niewiele… Tematyka oraz symbolika jest tu zdecydowanie weselna.

Małżeństwo jako związek ze "zwykłą" kobietą jest dla mężczyzny inicjacją, która zarazem jest odwzorowaniem prawdziwej inicjacji, mianowicie zanurzenia się w otchłaniach śmierci podczas wyprawy w zaświaty. Ta inicjacyjna śmierć "roztartego" Trzeciego okazuje się zarazem małżeństwem - i to nie byle jakim, bo małżeństwem z boginią, o której wiadomo, że jest tożsama z wodą i rzeką (o kulcie, jakim Słowianie darzyli rzeki, wiadomo skądinąd) i jest córką dębu, więc w istocie rezydującego w dębach Boga Mocnego, Gromowładcy. Dęby nad Wodą tworzą obraz obu stron Bóstwa - jego strony męskiej i żeńskiej.[3]

Oczepiny są oczywiście inicjacyjnym obrzędem, dedykowanym pannie młodej. Są obrzędem przejścia dla dziewczyny. Panna młoda umiera, jako dotychczasowa osoba, a ma odrodzić się jako nowa. Nic nie wiadomo o tym, by w niedawnych czasach coś tak mocnego, inicjacyjnego, było odprawiane dla pana młodego, dla mężczyzny. Niestety, nie zachowały się pieśni i nieliczne obrzędy dotyczące mężczyzn w tej sytuacji.. Z pewnością dlatego, ze weselne przejście kobiety było o tyle poważniejszą sprawa, że- w przeciwieństwie do mężczyzny- żegnała się ona ze swoim domem rodzinnym i umierała jako dziewczyna ze swojego dotychczasowego rodu, a odradzała się już jako członkini nowej rodziny. Często musiała zmienić nie tylko dom, ale też wieś, całe środowisko. (Od tego momentu też zwykle już podlegała rządom teściowej, które zwykle były znacznie mniej łaskawe niź te matki…).

Dlatego znaczna część pieśni oczepinowych służy opłakaniu straty umierającej dziewczyny… Zwłaszcza panna młoda ma obowiązek opłakania straty samej siebie. Pieśni mają jej w tym pomóc. Tak naprawdę, pieśni weselne to są po prostu pieśni pogrzebowe.

Woda występuje często w pieśniach weselnych. Interpretuje się jej znaczenie jako kobiecość, seksualność. Szczególnie dużo tej wodnej symboliki zachowało się w oczepinowych pieśniach na wschodzie Polski i na dawnych wschodzie Rzeczpospolitej- na Ukrainie, Białorusi. Bardzo często panna młoda topi się w tej wodzie w pieśniach weselnych. Znam jedną ukraińską pieśń weselną, gdzie panna młoda błaga ojca, by ją wyratował z tego topienia się, a on odpowiada, że nie jego rolą jest by ją teraz ratować z tej wody, ale tego, co z nią staje na kobiercu.

Koń - czarny koń - występuje tu jako psychopompos, jako ten, który przeprowadza dusze lub zmarłych przez wody śmierci okalające ("z tamtej strony") niby grecki Styks, ekumenę, świat żywych. Koń zaprowadza bohatera w głąb wód, opuszcza nietknięty owe wody śmierci i wraca "do domu" czyli do świata żywych z wiadomością. Przypomina się tu koń Świętowita, którego dosiadał ów bóg podczas swych nocnych wypraw; także konie trzymane przy słowiańskich świątyniach jako zwierzęta wieszcze. Ich zdolność wieszczenia logicznie wynika stąd, że miały zdolność zapuszczać się w zaświaty i stamtąd wracać, przynosząc wiedzę niedostępną poza tym dla żywych. Dalekim echem tych wierzeń wydaje się być koń z piosenki o ułanie, grzebiący zabitemu panu grób kopytem.

W pieśniach ludowych, w metaforyce ludowej, z całą pewnością koń oznacza męskość mężczyzny. Zarówno w sensie szerszym jak i węższym, czyli męskie narządy płciowe. Ciągle jeszcze funkcjonuje to w języku mówionym (i wydawało mi się, że jest to zrozumiałe nie tylko dla mieszkańców wsi i ludzi zajmujących się kulturą tradycyjną. Dość, że gdy pracowałam dwa lata temu nad spektaklem z teatrem cieni bazującym na tymże wątku w pieśniach tradycyjnych - czyli topieniu się z miłości- reżyser nie chciał się przychylić do pomysłu by zobrazować ułana jako faceta zrośniętego z koniem, takiego centaura. Uważał to za zbyt dosłowne, niemal pornograficzne potraktowanie tematu („Nie będzie mi tu latał i wymachiwał kutasem”).

Czy koń jest woźnicą który jedynie przewodzi na drugą stronę? Być może niektórzy mężczyźni tak właśnie widzą swojego konia. Nie przykładałabym tak dużej wagi do tego, że akurat w tym wariancie nie jest powiedziane, że koń tonie. W wielu pieśniach o podobnym temacie, koń tonie. Np.

Koniku siwy, pokaż nam nam dziwy
przepłyń przez morze nie zmaczaj grzywy

Jakżebym ja miał płynąć przez morze
grzywy nie zmaczać to być nie może

Konik popłynął aż na pośrodek aż na pośrodek

Dalej nie może idzie na spodek

Jaś z konia skoczył w wwodzie się zmoczył
I wraz z konikiem życiem przypłacił

Byłabym ostrożna w braniu „wprost” każdego słowa w każdym zdaniu pieśni ludowej i doszukiwania się w nich głębi. Żeby interpretować symbole w pieśni, warto uwzględniać kontekst funkcjonowania tychże symboli w kulturze, w języku, z którego się wywodzą. Bez tego, nie widzę dużego sensu. Zwłaszcza, że w tym przypadku, pieśń jest prawdopodobnie dość niedawnej daty tworem intelektualnym, wg mnie została napisana głównie dla rozrywki. Dość zabawowy charakter łączy się z pogrzebowym charakterem pieśni oczepinowych, którymi jest zainspirowana. Ten miks daje jej dużo uroku, robi się to pieśń o dance makabre, tańcu z śmiercią. Czymś podobnym bywa w naszej tradycji pogrzebem w połączeniu z wesołą stypą. Czymś podobnym, tradycyjnie jest wesele, pogrzebem i zabawą, radowaniem się. Ponieważ jest tu męska perskeptywa, czyli troszkę nietypowo dla oczepinowego wątku obrzędowego (ale dla ballad już dość typowo), można widzieć tą wypowiedź jako trochę przekorną- „feministyczna”. Próbą „wyrównania” na rzecz męskiej perspektywy weselnej, oczepinowej obrzędowości. Powiedzenie o tym, że że facet też ma prawo trochę się bać.. tego, co po drugiej stronie. Spotkania z seksualnoścą, kobiecością, która jest po drugiej stronie, owszem, przejścia na tamtą stronę, zostania mężem kobiety. (być może, że dla niektórych jest ona Boginią ;-).

Bernardo Bertolucci opowiada o kręceniu sceny gwałtu do „Ostatniego tanga w Paryżu”.

https://variety.com/2016/film/news/last-tango-in-paris-rape-scene-consensual-bernardo-bertolucci-1201933117/

Co za prze- strasz- liwa  sytuacja! Dwóch lekko przejrzałych, patriarchalnych macho- narcyzów i ta młoda, świeża, 19- letnia dziewczyna. Oni we dwóch i bez uprzedzenia jej postanawiają że będą teraz kręcić scenę gwałtu (z użyciem masła).

Bertolucci tłumaczy, że zależało mu przy tym na tym, by jej reakcja była AUTENTYCZNA.

Bertolucci przyznaje, że czuje się trochę winny, no ale przecież WOLNOŚĆ sztuki.

Marlon Brando

https://www.astroakademia.pl/n20/chart.php?id=663

Bernardo Bertolucci w astro.com

https://www.astro.com/cgi/chart.cgi?wgid=wgeJxFTsEKwjAU-xpvT-hr65iWd9CLCAoeBPH4thY7tJ10HWN_b3cQL0lIIMnUvTqS5hmI0URLB5dy_x7btoMiIyfbQwCsQAFuNRbYyQ146eDJFgRcOQWG021_fgAKJwVoHXUNIyisK5BKaRCGbRM5OPpVrqT4Dy2p5ewIq-JfOLW-8LJmmjx_yruQPXGejB9mWqNJA-H9-AW1ljkG

Maria Schneider

A, takie tematy przy okazji moich punktów harmonicznych w Skorpionie...

Oktawa (przeniesienie całej melodii o oktawę) to jest „to samo”. Podobnie w świecie koła, czyli np. u nas w zodiaku (na ekliptyce) obrót o 360° to jest „to samo”. Kilka obrotów o 360°, tak samo jak przeniesienie o kilka oktaw w górę lub w dół, to jest też „to samo”. (Oczywiście, biorąc pod uwagę skromne zdolności ludzkiego ucha, bo psy, nietoperze i delfiny słyszą w wielu oktawach więcej niż ludzie.) Przeniesienie o 1 oktawę w górę polega na podwojeniu częstości wszystkich dźwięków. Pomnożeniu przez 2.

Czyli: 1 oktawa czyli pomnożenie częstości dźwięków przez 2 odpowiada obrotowi o 360°.

Przesunięcie o ileś oktaw (0, 1, 2... albo 1 dół czyli o -1 oktawę...) w świecie dźwięków „nic nie zmienia”, tzn. zachowuje melodię.

Pytanie: a co będzie, jeśli częstotliwości zwiększymy „do połowy”? Czyli pomnożymy nie przez 2, tylko przez 1,5? Jakiemu obrotowi, o jaki kąt, odpowiada pomnożenie częstości dźwięków o 1,5 czyli podniesienie o umowne „pół oktawy”?

Wyciągam z sieci kalkulator web2.0calc.com i liczę:

log2(1)=0

log2(2)=1

Co to znaczy?

Logarytm przy podstawie 2 mówi, ile razy dana liczba mnoży coś przez 2. Liczba 1 (pierwszy „log”) nie mnoży w ogóle, więc logarytm wynosi 0.
Liczba 2 mnoży przez 2 … jeden raz – czyli słusznie wynik równy jest 1. Idźmy dalej.

Log2(16)=4
--- Słusznie! Bo gdy mnożymy coś przez 16, to tak samo, jakbyśmy to coś 4 razy pomnożyli przez 2.

A jaka liczba pomnoży coś przez półtora? (Przez 1.5) Czy w ogóle istnieje taka liczba? Sprawdźmy tak jak wyżej:

log2(1.5)=0.5849625007211562

Okazuje się, że taka liczba jest i wynosi około 0.585. Wracamy ze świata wysokości dźwięków do świata koła – zodiaku. Jakiemu kątowi lub obrotowi odpowiada ta liczba?

Proste: 0.5849625007211562 * 360° = 210.5865002°

Oto trafiliśmy w znajomy punkt, w Zero Skorpiona! Z omyłką zaledwie 0.58 stopnia czyli ok. 35 minut kąta.
W świecie muzyki zrobiliśmy dwie rzeczy: częstości zwiększyliśmy półtora raza i podnieśliśmy dźwięk o kwintę. (Jeśli dobrze rozumiem, o czym mówią muzycy mówiąc „kwinta”.) W świecie koła wykonaliśmy obrót o kąt 210° – z dobrym przybliżeniem.
Tu uwaga: to jest kwinta w stroju naturalnym. W skali równomiernie temperowanej zastosowalibyśmy inną operację matematyczna, która trafi w Zero Skorpiona dokładnie.

(Jeśli Kogoś to zainteresuje, to będę kontynuować. To jest ciekawe, ale nie wiem, czy ma jakiś wyższy sens. Mnie kiedyś pomogło w jakimś stopniu częściowo zrozumieć czym są nuty i skale muzyczne.)